केशवजी नाईक कारंजे

गिरगावातील केशवजी नाईक चाळ सर्वांना माहिती असते, पण फार कमी लोकांना मशीद बंदर पासून हाकेच्या अंतरावर असलेल्या केशवजी नाईक कारंज्याची माहिती असते. नरसी नाथ रस्त्यावरील भात बाजारात असलेल्या मिरची गल्लीमध्ये व्यापारी केशवजी नाईक यांनी या फाऊंटनची बांधणी केली. हे फाउंटन बांधायला २३,००० रुपये खर्च आला.

केशवजी नाईक फाउंटन

केशवजी नाईक आणि त्यांचा मुलगा नरसी केशवजी यांनी हे फाऊंटन मुंबईतील जनतेसाठी बांधले आणि मुंबईचे गव्हर्नर सर फिलीप एडमंड वूडहाऊस यांनी ८ जानेवारी १८७६ या दिवशी सर्वसामान्यांसाठी खुले केले. सर्वसामान्यांबरोबर प्राण्यांनासुध्दा येथे पाणी पिता यावे अशी रचना येथे केलेली आहे. ह्या पाणपोईच्या जवळच एक विहीरसुध्दा आहे.

पाया बांधण्यासाठी बॅसाॅल्ट दगडाचा वापर केलेला असून त्याच्यावर गोमुख आहेत. ह्या गोमुखातून पिण्याचे पाणी बाहेर येत असावे असा अंदाज आहे. पायावर चार दगडी स्तंभ असून त्यांच्यावर छत आणि घुमट आहे. चार दगडी भिंतसदृश्य स्तंभांच्या बाह्यभागात प्रत्येकी तीन अलंकरण केलेले अर्धस्तंभ आहेत. छताला आधार देण्यासाठी स्तंभांच्या वरील भागात नक्षीकाम केलेले ब्रॅकेट आहेत. दर्शनी भागात छताच्या खाली केशवजी नाईक यांचे शिल्प आहे.

गिरगावातील केशवजी नाईक चाळ सर्वांना माहिती असते, पण फार कमी लोकांना मशीद बंदर पासून हाकेच्या अंतरावर असलेल्या केशवजी नाईक कारंज्याची माहिती असते.

फाऊंटनचे छत अष्टकोनी आहे. छतावर असलेला अष्टकोनी घुमट पॅगोड्यासारखा दिसतो. घुमटाच्या वर मंदिरासारखा कळश बसवलेला असून त्याच्या खालील भागात फुलांच्या पाकळ्यांची नक्षी आहे. घुमटावर हत्ती आणि मोराची शिल्प आहे. दर्शनी भागात असलेल्या हत्तीच्या शिल्पावर घड्याळ बसवलेले आहे. पायऱ्यांच्याजवळ नंदीची मूर्ती आहे.

केशवजी नाईक यांचा व्यवसाय मशीद बंदर भागात होता. महानगरपालिकेच्या नोंदीनुसार १८६६ साली केशवजी नाईक यांनी मुंबई शहरासाठी तीन दिव्यांची सोय केली होती. १९व्या शतकात बाजार परिसरामध्ये व्यापारी, हमाल, घोडागाड्या आणि बैलगाड्या यांची मोठ्या प्रमाणात वर्दळ होती. सगळ्यांसाठी फाउंटनमुळे पिण्याच्या पाण्याची मोठी सोय झाली होती. आजही लोकांनी गजबजलेल्या ह्या संपूर्ण परिसरासाठी केशवजी नाईक फाउंटन उपयुक्त ठरत आहे.

केशवजी नाईक यांचा व्यवसाय मशीद बंदर भागात होता. महानगरपालिकेच्या नोंदीनुसार १८६६ साली केशवजी नाईक यांनी मुंबई शहरासाठी तीन दिव्यांची सोय केली होती. १९व्या शतकात बाजार परिसरामध्ये व्यापारी, हमाल, घोडागाड्या आणि बैलगाड्या यांची मोठ्या प्रमाणात वर्दळ होती. सगळ्यांसाठी फाउंटनमुळे पिण्याच्या पाण्याची मोठी सोय झाली होती. आजही लोकांनी गजबजलेल्या ह्या संपूर्ण परिसरासाठी केशवजी नाईक फाउंटन उपयुक्त ठरत आहे.

Creative Commons License

संदर्भ

  1. Shirgaonkar, Varsha S. 2011 Exploring the Water heritage of Mumbai, Aryan Books International

© Pankaj Vijay Samel and ||महाराष्ट्र देशा||, 2018. Unauthorized use and/or duplication of this material without express and written permission from this site’s author and/or owner is strictly prohibited. Excerpts and links may be used, provided that full and clear credit is given to Pankaj Vijay Samel and ||महाराष्ट्र देशा|| with appropriate and specific direction to the original content.